SER: automatische verhoging AOV en AWW nog niet goed geregeld
WILLEMSTAD – De Sociaal-Economische Raad (SER) heeft de regering geadviseerd over het wetsvoorstel waarmee de verhoging van de AOV naar 1.000 gulden, een hogere AWW en een nieuwe jaarlijkse indexering van beide uitkeringen moeten worden geregeld. De SER steunt de hogere AOV, maar vindt dat de voorgestelde indexering nog niet goed genoeg is uitgewerkt en dat het wetsvoorstel daarom op belangrijke punten moet worden aangepast.
De regering wil de AOV en AWW voortaan periodiek aanpassen wanneer de prijzen stijgen. Daarmee moet worden voorkomen dat ouderen, weduwen, weduwnaars en wezen door inflatie steeds minder kunnen kopen van hun uitkering.
Maar volgens de SER is de voorgestelde regeling daarvoor niet duidelijk genoeg.
In het wetsvoorstel wordt gewerkt met de consumentenprijsindex, de CPI. Dat cijfer geeft aan hoeveel de prijzen gemiddeld stijgen. In bepaalde gevallen wordt echter maar zestig procent van die prijsstijging verwerkt in de uitkering.
Dat betekent bijvoorbeeld dat bij een prijsstijging van vijf procent de uitkering niet automatisch ook met vijf procent omhooggaat. Wie volledig afhankelijk is van AOV of AWW kan daardoor ondanks de indexering toch koopkracht verliezen.
De SER zegt daarom dat zestig procent van de inflatie geen volledig behoud van koopkracht garandeert.
Eerst twee procent
Ook de drempel die de regering wil invoeren, levert volgens de raad problemen op. Als de prijsstijging minder dan twee procent bedraagt, wordt de uitkering in dat jaar niet aangepast.
De niet-verwerkte inflatie wordt vervolgens opgeteld bij de prijsstijging van latere jaren. Pas wanneer de gezamenlijke stijging twee procent of meer bedraagt, komt een aanpassing in beeld.
Volgens de SER kan zo’n systeem ertoe leiden dat prijsstijgingen eerst enige tijd niet worden gecompenseerd en later ineens tot een grotere verhoging leiden. De raad noemt dat een schokeffect.
Economische groei als voorwaarde
Daar komt nog een tweede voorwaarde bij. De uitkeringen mogen volgens het voorstel alleen worden aangepast wanneer ook sprake is van voldoende reële economische groei. Dat betekent dat niet alleen naar de prijzen wordt gekeken, maar ook naar de ontwikkeling van de economie.
De SER plaatst daar vraagtekens bij. Inflatie en economische groei lopen namelijk niet altijd gelijk op. Prijzen kunnen stijgen terwijl de economie nauwelijks groeit of zelfs krimpt.
In zo’n situatie worden boodschappen, huur, energie en andere dagelijkse uitgaven duurder, terwijl de AOV of AWW mogelijk niet of slechts gedeeltelijk wordt verhoogd.
Volgens de raad is economische groei daarom minder geschikt als voorwaarde wanneer het doel van de indexering juist is om koopkrachtverlies tegen te gaan.
Koopkracht en extra welvaart uit elkaar houden
De SER wil dat de regering een duidelijker onderscheid maakt tussen twee verschillende soorten verhogingen.
De eerste is een verhoging die uitsluitend bedoeld is om prijsstijgingen te compenseren. Daarmee blijft de koopkracht van de uitkering zoveel mogelijk gelijk.
De tweede is een eventuele extra verhoging omdat de economie groeit en de samenleving welvarender wordt.
Volgens de SER moeten die twee zaken niet door elkaar worden gehaald. Voor het behoud van koopkracht ziet de raad een koppeling aan de algemene consumentenprijsindex als het meest transparante en controleerbare uitgangspunt.
Een extra verhoging bovenop de inflatie kan volgens de raad afzonderlijk worden besloten, maar daarvoor moet dan ook apart geld beschikbaar zijn.
Regering krijgt ruime bevoegdheid
De SER heeft ook bezwaar tegen de mogelijkheid voor de regering om bij landsbesluit van de normale regels af te wijken en in een bepaald jaar alsnog wel of geen indexering toe te passen.
Die bevoegdheid is volgens de raad in de huidige vorm te ruim.
Als de regering de mogelijkheid krijgt om van de vaste formule af te wijken, moeten volgens de SER duidelijk worden vastgelegd onder welke uitzonderlijke omstandigheden dat mag, hoe lang zo’n afwijking kan duren en hoe daarover verantwoording wordt afgelegd.
